Isıl işlem
Kriyojenik işlem takım çeliğine ne katar?
Eksi 196 derece, kalıntı östeniti martenzite çevirir. Sonuç: boyutsal kararlılık ve ölçülebilir aşınma direnci artışı.
/ 5 dakika okuma
Kalıntı östenit sorunu
Yüksek karbonlu ve yüksek alaşımlı takım çeliklerinde martenzitik dönüşüm oda sıcaklığında tamamlanmaz. Dönüşümün bitiş sıcaklığı sıfırın altındadır, bu nedenle yapıda %10-30 oranında dönüşmemiş östenit kalır.
Kalıntı östenit yumuşaktır ve kararsızdır. Servis sırasındaki yük ve sıcaklık etkisiyle zamanla martenzite dönüşür. Bu dönüşüm hacim artışıyla olur ve parçada ölçü değişimine, bazen çatlağa yol açar.
İşlem nasıl uygulanır
Parça sıvı azot ortamında kontrollü hızla -196 °C’ye soğutulur, bu sıcaklıkta bekletilir ve yine kontrollü olarak oda sıcaklığına döndürülür. Soğutma ve ısıtma hızı kritiktir; ani değişim termal çatlak yaratır.
İşlem, sertleştirme ile ilk menevişleme arasına yerleştirilir. Menevişlemeden sonra uygulanan kriyojenik işlem çok daha az etkilidir, çünkü kalıntı östenit menevişleme sırasında kısmen kararlı hale gelmiştir.
Ölçülebilir kazanç
Kazanç her kalitede aynı değildir. En büyük fayda yüksek karbonlu soğuk iş kaliteleri (1.2379, 1.2436) ve yüksek hız çeliklerinde görülür. Düşük karbonlu sıcak iş kalitelerinde kalıntı östenit zaten azdır, kazanç sınırlı kalır.
- Kalıntı östenit oranı %1-3 seviyesine iner; boyutsal kararlılık belirgin artar.
- Aşınma direnci, uygulamaya göre %20-100 aralığında iyileşir.
- Matris içinde ince karbür çökelmesi artar, tokluk korunur.
- Ölçü aletleri ve mastarlarda uzun vadeli kararlılık sağlanır.